STS-134 - opis

[Scorus]

FLIGHT DAY 15

15 dnia lotu, 30 maja wahadłowiec odcumował od ISS. Na początku dnia astronauci wykonali ostatnie testy szczelności oraz skonfigurowali sieć komputerową i bezwładnościowe jednostki odniesienia.  Panele słoneczne w amerykańskiej części ISS zastały ustawione w pozycji zapobiegającej zanieczyszczeniu przez silniczki wahadłowca. W dalszej kolejności w odpowiedniej pozycji ustawione zostały panele słoneczne statku ATV 2. Za pomocą silniczków wahadłowca stacja została ustawiona w orientacji przestrzennej właściwej do odcumowania, czyli z orbiterem skierowanym do kierunku ruchu. Po manewrze zmiany orientacji panele modułu Zvezda również zostały zablokowane w odpowiedniej pozycji. Następnie uruchomiony został system ODS. Przygotowania do dołączenia przebiegały zgodnie z planem.

Wahadłowiec Endeavour odłączył się od PMA 2 o godzinie 03:55 UTC, po 11 dniach, 17 godzinach i 41 minutach od zacumowania. W tym czasie oba pojazdy przelatywały na wysokości 215 mil ponad Boliwią. Po zwolnieniu zaczepów wahadłowiec został odepchnięty przez mechanizm sprężynowy na odległość około 2 stóp. Następnie Greg Johnson oddalił go na odległość 400 stóp za pomocą silniczków RCS uruchomionych w sposób pulsacyjny. Szybkość oddalania wynosiła 0.3 stopy na sekundę. Potem wyłączony został system ODS. W odległości 400 stóp rozpoczęty został manewr oblotu stacji.  Przebiegał niedługo po wschodzie Słońca. Oblot miał na celu zebranie dokładnej dokumentacji fotograficznej ISS, która pozwalała na wyszukanie ewentualnych uszkodzeń na jej powierzchni. Ponadto pozwalał na udokumentowanie ISS po zakończeniu budowy, z ostatnimi elementami dołączonymi w trakcie misji wahadłowca - AMS-02 i ELC 3. Dokładniej sfotografowane zostały tylne silniki ATV-2, których stan wymagał analizy. Zdjęcia wykonywali  Mike Fincke, Roberto Vittori, Drew Feustel i Greg Chamitoff.

W czasie oblotu odległość wahadłowca od stacji wahała się pomiędzy 400 a 725 stóp. Tak jak podczas poprzednich misji, wahadłowiec Endeavour rozpoczął przelot w pozycji z ładownią skierowaną w stronę PMA 2. Następnie przeleciał nad stacją, za modułem Zvezda, pod stacją i zajął pozycję wyjściową przed PMA 2. Oblot przebiegał w czasie przelotu nad środkową Azją, Wietnamem, Indonezją i Australią. Następnie o godzinie 05:08 UTC przeprowadzany został pierwszy manewr silnikowy pozwalający na opuszczenie okolic stacji.

W dalszej kolejności przeprowadzono serię manewrów pozwalających na ponowne zbliżenie do ISS umożliwiające przeprowadzenie testów z użyciem pakietu STORRM. O godzinie 05:34 UTC przeprowadzony został drugi manewr separacyjny. W tym czasie wahadłowiec znajdował się w odległości 6000 stóp od ISS. O 06:40 UTC, w odległości 30 000 stóp od ISS wykonany został manewr NH2 rozpoczynający sekwencję ponownego zbliżenia do stacji. Silniki uruchomił ręcznie Marc Kelly. Zmiana szybkości była niewielka, wyniosła 1.8 stopy na sekundę. Stacja natomiast została ustawiona w odpowiedniej orientacji przestrzennej. Następnie wahadłowiec wykonał serię niewielkich manewrów korekcyjnych. Zajmował się nimi Kelly. O 07:03 UTC odbył się manewr MC5, a 07:24 UTC korekta NSR. Kolejna korekta, MC6 została anulowana, ponieważ pojazd znajdował się na właściwej trajektorii. O 07:58 UTC odbył się manewr kończący sekwencję zbliżania się, TPI (Terminal Phase Initiation Burn). Pojazd znajdował się wtedy  w odległości  około 6 500 stóp od stacji.

Dzięki tym manewrom wahadłowiec zbliżył się do stacji po unikalnej trajektorii, przypominającej sekwencje cumowań w programie Apollo. Zbliżał się nie wzdłuż wektora V (zgodnego z kierunkiem ruchu orbitalnego) lub R (prostopadłego do stacji, od strony nadiru), ale pod kątem 45 stopni od strony modułów rosyjskich. Następnie pojazd minął stację w najmniejszej odległości 950 stóp. Wtedy też system laserowy VNS wschodzący w skład STORRM zebrał zasadnicze dane. Potem kontynuował pomiary aż do utraty kontaktu ze stacją, w odległości około 20 000 stóp. Dane były rejestrowane na pokładzie. Feustel monitorował też pracę eksperymentu na laptopach. Ponadto zrzuty ekranu były wysyłane do JSC, gdzie inżynierowie mogli monitorować jego pracę. Dane te nie były wykorzystywane przez system nawigacyjny wahadłowca działający całkowicie niezależnie. Z powodu awarii rejestratora w teście nie użyto kamery DC, jednak cele eksperymentu zostały wykonane w 2/3. Wstępne oszacowania wskazywały, że uzyskane pomiary były zgodne z oczekiwaniami. W czasie misji eksperyment ten dostarczył około 600 gigabajtów danych.

O godzinie 08:39 UTC odbył się manewr separacyjny 3, dzięki któremu Endeavour ostatecznie opuścił sąsiedztwo Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.  Trwał on 4 sekundy. Zmiana szybkości wynosiła około 1 mili na godzinę.

W dalszej części dnia członkowie załogi wahadłowca zabezpieczali wyposażenie używane podczas EVA i rekonfigurowali system komputerowy promu. Andrey Borisenko, Engineers Alexander Samokutyaev i Ron Garan obserwowali manewry wahadłowca. Poza tym nie zajmowali się bardziej skomplikowanymi pracami.

[Scorus]

FLIGHT DAY 16

16 dnia misji, 31 maja trwały przygotowania do lądowania. Na początku dnia wszyscy członkowie załogi udzielili wywiadu dla ABC News, CBS News, CNN, NBC News i  FOX News Radio.

Godzinę później przeprowadzono testy systemów używanych w trakcie lądowania. Zajmowali się tym Mark Kelly, Greg Johnson i Roberto Vittori. W czasie testów uruchomione zostały systemu APU, a następnie przeprowadzony został test ruchomości powierzchni aerodynamicznych. W dalszej kolejności astronauci przetestowali sensory i inne elementy systemu nawigacyjnego. Sprawdzili też przełączniki w kokpicie i funkcjonalność wskaźników. Ponadto przetestowany został system sterowania kołami dziobowymi. Około 03:40 UTC przeprowadzono też testowe uruchomienie silniczków RCS. W jego ramach po kolei włączane były wszystkie silniki. Testy przebiegły bez problemów, nie zaobserwowano żadnych anomalii.

Astronauci pakowali też wyposażenie przed lądowaniem. Spakowali między innymi część laptopów i złożyli stacjonarny rower do ćwiczeń. Zajmowali się tym głównie Mike Fincke, Andrew Feustel i Greg Chamitoff. Kelly i Johnson przeprowadzili serię uruchomień silników OMS w ramach eksperymentu RAMBO (Ram Burn Observations Experiment). Trwało to około 30 minut.

Członkowie załogi ćwiczyli też procedurę lądowania za pomocą programu PILOT na laptopach. Ponadto wspólnie przeglądali procedury związane z lądowaniem, co trwało około 30 minut. Dezaktywowali też sensory uderzeń pod panelami przednich krawędzi skrzydeł. Pod koniec dnia Fincke i Vittori złożyli antenę pasma Ku.

Zakończenie misji było zaplanowane na następny dzień. Prognozy pogody dla KSC były korzystne. Zapowiadano niewielką ilość rozproszonych chmur na niskich wysokościach, przemywaną powłokę chmur na dłuższych wysokością, dobą widoczność i słabe wiatry o szybkości do 9 węzłów (w porywach do 12 węzłów). Dlatego tez na 1 czerwca nie przygotowywano zapasowego miejsca lądowania w Edwards. Tego dnia istniały 2 okazje do lądowania na Florydzie - na orbicie  248 oraz 249. 2 czerwca istniało 6 okazji do lądowania - na orbitach 263 (KSC), 264 (KSC), 265 (Edwards i White Sands) oraz 266 (Edwards i White Sands). 3 czerwca istniało dalszych 6 okazji - na orbitach 279 (KSC), 280 (White Sands i KSC), 281 (Edwards i White Sands), oraz 282 (Edwards).

[Scorus]

LANDING DAY

1 czerwca odbyło się lądowanie. Na początku dnia astronauci spakowali resztę laptopów i skonfigurowali sieć komputerową. Mark Kelly skalibrował też jednostki IMU. Około 02:50 UTC zamknięte zostały drzwi ładowni. Chłodzenie zostało przełączone z radiatorów na system odparowujący wodę. Następnie pakiet oprogramowania OPS-2 używany w trakcie lotu orbitalnego został zastąpiony pakietem OPS-3 używanym podczas lądowania. Około 03:00 UTC zmieniona została orientacja przestrzenna statku, co poprawiło łączność z satelitami TDRS podczas przygotowań do zejścia z orbity.

Pogoda w KSC była sprzyjająca, więc wykorzystano pierwszą okazję do lądowania, na orbicie 248. Greg Johnson wykonał test ruchomości dysz silników OMS. Około 15:30 UTC wahadłowiec został ustawiony w orientacji właściwej dla manewru deorbitacji, z ogonem skierowanym w kierunku ruchu i opuszczoną częścią przednią. Niedługo później Johnson uruchomił pieszy system AMU.

Manewr deorbitacji został rozpoczęty o godzinie 05:29:43 UTC, w czasie gdy wahadłowiec przelatywał na wysokości 214 mil ponad wschodnio - środkową częścią Oceanu Indyjskiego. Siniki OMS zostały uruchomione na 168 sekund, co spowodowało zmianę szybkości na poziomie 90.01 m/s. Następnie rozpoczęta została procedura zrzutu niewykorzystanego paliwa. Wahadłowiec przelatywał wtedy nad Australią. Około 05:50 UTC pracowały wszystkie 3 układy APU. Orientacja przestrzenne została ponownie zmieniona przed wejściem w atmosferę. Przód wahadłowca był teraz podniesiony i skierowany zgodnie z kierunkiem ruchu.

O godzinie 06:03 UTC pojazd po raz pierwszy odczuł wpływ atmosfery. W tym czasie przelatywał na wysokości 400 000 stóp ponad Oceanem Spokojnym, poruszając się z szybkością 25 machów. Około 06:09 UTC rozpoczął się pierwszy z 4 skrętów pozwalających na szybsze wytracenie energii kinetycznej. O 06:15 UTC nastąpił okres maksymalnego ogrzewania osłony termicznej. W czasie lotu atmosferycznego pojazd wleciał nad Amerykę Środkową w pobliżu granicy Meksyku z Gwatemalą. Potem przeleciał nad półwyspem Jukatan, równolegle do jego wybrzeża północno - zachodniego oraz nad Morzem Karaibskim na zachód od Kuby.

Około 06:23 UTC stacja śledzenia w KSC odebrała sygnał z wahadłowca. W dalszej kolejności pojazd wleciał nad Florydę, przecinając jej zachodnie wybrzeże w pobliżu Cape Coral. Potem przeleciał nad miejscowościami Sebring i Kissimmee. Na 7 minut przed lądowaniem rozłożone zostały próbniki powietrza dostarczające danych nawigacyjnych na temat szybkości wiatru, wysokości i kąta podejścia.

W ostatnim etapie lądowania pojazdem ręcznie sterował Mark Kelly. W okolicach KSC, nad Atlantykiem wykonał skręt o 245 stopni naprowadzający wahadłowiec na pas lądowania. Około 06:34 UTC Greg Johnson rozłożył podwozie. Następnie wahadłowiec Endeavour bez problemów wylądował na przebiegającym z północnego - zachodu na południowy wschód pasie nr 15 wyposażenia lądowania wahadłowców (Shuttle Landing Facility - SLF). Lądowanie (dotknięcie pasa przez koła główne) zostało odnotowane o godzinie 06:34:51 UTC. Było to 77 lądowanie promu kosmicznego na Florydzie.

[Scorus]

PODSUMOWANIE

Misja STS-134, oznaczona w grafiku lotów na ISS jako ULF6 trwała 15 dni 17 godzin 38 minut 23 sekundy. W tym czasie wahadłowiec Endeavur przebył dystans 6 510 221 mil podczas 248 orbit. Lot zakończył się pełnym sukcesem. W jego trakcie udało się wykonać wszystkie zaplanowane zadania bez większych komplikacji, również podczas spacerów kosmicznych. Dołączenie AMS-02 oraz ELC 3 zakończyło budowę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Lot ten był 25 i ostatnim już lotem wahadłowca Endeavour. Był on użytkowany przez 19 lat. Łącznie okrążył Ziemię 4 677 razy przebywając dystans 122 883 151 mil. Sumaryczny czas trwania jego misji kosmicznych wynosił 299 dni. W czasie swojej służby wahadłowiec wykonał 2 loty poświęcone serwisowaniu i wynoszeniu satelitów (STS-49 i STS-54 ), 2 loty z laboratorium Spacelab (STS-47, STS-67), w tym jeden z modułem ciśnieniowym, 2 misje badawcze z modułami SPACEHAB (STS-57 i STS-77), 3 misje z systemami radarowymi (STS-59, STS-68 i STS-99), 2 misje z czasowo wypuszczanymi satelitami badawczymi (STS-69 i STS-72), 1 lot do teleskopu Hubblea (STS-61, pierwsza misja serwisowa), 1 lot do stacji Mir (STS-89, przedostatnia misja w programie Shuttle - Mir), oraz 12 misji do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (STS-88, STS-97, STS-100, STS-108, STS-111, STS-113, STS-118, STS-123, STS-126, STS-127, STS-130 i STS-134). Dostarczył na ISS elementy Unity wraz z PMA 1 i PMA 2 (pierwsze elementy amerykańskie), ITS P6, CanadArm2, MBS, ITS S1, ITS S5, ESP-3, JEM ELM PS, Dextre, JEM EF, Tranquility, Cupola, ESP 3 i AMS-02. Rozpoczął więc i zakończył montaż ISS.